Fræðaþing 2021 – 2022

Haustþing 14. október 2021


Lilja Steinunn Jónsdóttir
Leiðrétting á hitaspám línulega brúuð yfir Ísland

Öllum veðurspám fylgir einhver skekkja. Fyrir hitaspár í 2ja metra hæð er nú á Veðurstofu Íslands meðal annars notuð aðferð sem nýtir hitaspár og mælingar undanfarinna daga til þess að leiðrétta staðaspár á öllum veðurstöðvum. Þó að reynslan af þessari leiðréttingu sé góð er ágalli hennar að einungis er leiðrétt þar sem mæligildi er að fá frá stöðvum. Þessar leiðréttingar má þó færa yfir á net spálíkana með línulegri brúun og þar með fá leiðrétta hitaspá fyrir allt Ísland.

Kynnt verður aðferð sem brúar leiðréttingar hitaspáa á veðurstöðvum yfir allt Ísland.


Þórður Arason & Hermann Arngrímsson
Endurnýjun á veðursjám á Íslandi

Veðurstofan hefur rekið veðursjá (e. weather radar) í Keflavík síðan 1991 og svo var sett upp önnur á Fljótsdalsheiði 2012. Veðursjár mæla m.a. endurkast frá regndropum og eldfjallaösku í allt að 250 km fjarlægð. Fyrir löngu var komin þörf á endurnýjun og nú er Veðurstofan búin að kaupa þrjár nýjar veðursjár, Meteor 735CDP10 frá Leonardo í Þýskalandi. Nýju veðursjárnar eru mun fullkomnari en þær eldri. Í ágúst-september 2021 var veðursjáin í Keflavík endurnýjuð. Veðursjáin á Fljótsdalsheiði verður endurnýjuð sumarið 2022 og í kjölfarið verður sett upp ný veðursjá yst á Skaga, vestan Skagafjarðar. Fjallað verður um uppsetningu nýja kerfisins og nýja möguleika sem bjóðast.


Þórður Arason & Sibylle von Löwis
Flutningur á mælireit Veðurstofunnar

Útbúinn var sérhannaður veðurathuganareitur austan við hús Veðurstofunnar við Bústaðveg um leið og nýtt hús Veðurstofunnar var byggt og hófust veðurathuganir í reitnum í maí 1972. Nú virðist mikil þörf á að taka mælireitinn undir nýbyggingar og hefur því verið útbúinn nýr mæliteigur á toppi golfskálahæðarinnar NV við Veðurstofuhúsið. Þar sem búast má við að einhver munur geti verið á mæliaðstæðum, stendur til að bera saman samtímamælingar á nokkrum veðurþáttum í gamla mælireitnum og nýja mæliteignum. Samanburðartímabil verður frá 1. okt. 2021 til 31. maí 2023, en á þeim tíma verða engar framkvæmdir á eða við hvorugan staðinn. Skoðuð verða samtímagögn sl. sumar og hvaða mun má sjá á mælingum í reit og teig.


Guðrún Nína Petersen
Það birtir í Reykjavík: Breytingar á sólskinsstundum tengdar mæliaðferð

Í áratugi hafa sólskinsstundir í Reykjavík verið mældar með svokölluðum Campbell-Stokes mæli þar sem sólskin er safnað í glerkúlu í brennidepil semþegar sólskin er nóg svíður rák á blað á bak við kúluna. Sólskinsstundir voru svo metnar með því að mæla uppsafnaða lengd rákarinnar.
Um áramótin 2020-2021 var hætt að mæla sólskinsstundir í Reykjavík á þennan hátt og héðan í frá eru sólskinsstundir eingöngu mældar með sjálfvirkum mæli. Báðar aðferðir hafa sína kosti og galla. Til dæmis hefur lengi verið vitað að mælingar með Campbell-Stokes mælinum vanmeta sólskin á sumarkvöldum og ofmeta sólskin þegar skýjað er með köflum. Í erindum verður stuttlega farið yfir þær breytingar sem verða á skráðum sólskinsstundum í Reykjavík við færsluna úr mönnuðum í sjálfvirkar mælingar.

Ljósmynd: Campbell-Stokes mælir á þaki Veðurstofu Íslands 4. júní 2020.


Andri Gunnarsson1,2, Sigurður M. Garðarsson1
Endurgreining á árstíðarbundnum snjó og sumarleysingu jökla með fjarkönnun á snjóhulu, endurkasti yfirborðs og reikningum á veðri.

Þróuð hefur verið aðferðarfræði sem nýtir athuganir úr MODIS skynjara TERRA og AQUA gervitungla NASA til að búa til samfellt mat í tíma og rúmi fyrir hlutfallslega snjóhulu (e. fractional snow cover) og endurkast íss og snjós (e. surface albedo). Afurðirnar eru frá upphafi árs 2000 og keyra í rauntíma. Til viðbótar við þessa úrvinnslu hefur verið þróað orkuskiptalíkan sem reiknar orkuskipti yfirborðs sem hulið er snjó eða ís og styðst við daglegt mat á snjóhulu og endurkasti. Líkanið reiknar daglega leysingu (vatnsgildi) sem byggir á hlutfallstölu snjóhulu og endurkasti yfirborðs samtengt við tölfræðilega niðurkvarðað veðurinntak úr WRF veðurlíkani. Samanburður á reiknuðum og mældum orkuþáttum gefa góða raun sem og samanburður á reiknaðri leysingu við mælingar á árstíðarbundnum snjó og afkomumælingum jökla.

Niðurstöðurnar gefa færi á því að greina betur en áður dreifingu leysingar í rúmi, áhrif eldogosa og sandfoks á leysingu en einnig má meta leysingu jökla sem ekki eru afkomumældir með reglulegum hætti. Greina má upptök leysingar innan vatnasviða, hvort sem er fyrir snjó eða leysingu jökla og bera saman milli vatnasviða og landshluta.

1: University of Iceland, Civil and Environmental Engineering, Hjardarhagi 2-6, IS-107 Reykjavik, Iceland
2: National Power Company of Iceland, Háleitisbraut 68, 103, Reykjavík, Iceland


Haraldur Ólafsson
Hitatregðan á Íslandi og í S-Evrópu

Ef litið er til meðalhita mánaða hefur komið í ljós að mikil fylgni getur verið milli aðliggjandi mánaða, jafnvel svo mikil að hún dugi í spár sem eru einhver virði. Á Íslandi er tregðan mikil sunnanlands á sumrin, en mest er hún á Austfjörðum að hausti. Skoðun á gögnum frá Frakklandi sýnir líka töluverðan breytileika í hitatregðu. Mest er tregðan við Ermarsund og á Bláuströnd, en furðu lítil við Biskajaflóa. Líklega ráða sólfarsvindar þarna nokkru. Þá eru vísbendingar um að kuldafrávik á meginlandi Evrópu spilli tregðunni í Frakklandi ef málið er skoðað með tilliti til riðu í neðri hluta lofthjúpsins.


– Páll Ágúst Þórarinsson
Greining á kerfisbundnum mun í úrkomumælingum í flóknu landslagi á Seyðisfirði

Dreifing úrkomu í flóknu landslagi getur verið mjög ójöfn og margir þættir sem þarf að huga að þar þegar úrkomumælingar frá slíkum stöðum eru skoðaðar. Markmið þessa verkefnis var slíkt vandamál; að greina mun á sjálfvirkum úrkomumælingum í flókna landslaginu á Seyðisfirði. Þar eru þrjár tegundir af úrkomumælum (tveir sjálfvirkir og ein mannaður) staðsettir á þremur mismunandi stöðum í firðinum. Í mælireit Veðurstofunnar í Reykjavík eru samskonar mælarallir taðsettir á sama stað.

Greiningin var gerð í þremur pörtum og til einföldunar voru einungis skoðaðar regnmælingar en ekki snjó. Fyrst var kannað hvort finna mætti kerfisbundin mun á milli mælanna í Reykjavík, þ.e. hvort að munur gæti verið milli mismunandi mælitækja. Sá samanburður leiddi í ljós að vippumælirinn mælir kerfisbundið minna regn samanborið við hina tvo. Sá munur reynist hinsvegar mikið minni en hefur mælst á milli mæla á Seyðisfirði undanfarin ár. Næst voru áhrif flókna landslagsins skoðuð á flæði lofts og dreifingu úrkomu. Þau eru greinileg og mikil og hafa áhrif á dreifingu úrkomunnar í firðinum þar sem það rignir nánast eingöngu þegar austlægir vindar eru í lofti. Að lokum, til að tengja atburði þar sem mikill munur mældist milli mæla í Seyðistfirði var staða veðrakerfanna yfir Norður-Atlantshafi skoðuð í nokkrum stærri úrkomuatburðum og þegar mikill munum mældist. Sá samanburður leiddi í ljós að mestur munur mælist í tveimur tegundum af veðrum; þegar lægð fer suður og austur með Íslandi á leið í átt að Noregi, og þegar lægð er staðsett milli Íslands og Grænlands með hæð sem teygir sig upp yfir Skandinavíu. Atburðir þar sem mikið regn mælist en lítill munur er milli mæla eru færri en atburðir með miklu regni og miklum mun.
vedurthing_2021
Tvær gerðir veðurs sem valda úrkomuatburðum þar sem mikill munur mælist í úrkomumælum í Seyðisfirði.


Philipp Weitzel og Haraldur Ólafsson
Extreme winds in the Greenland-Iceland region in a new high-resolution dataset

Vindur hefur verið hermdur yfir Grænlandi í neti með 2,5 km víðum möskvum. Í ljós koma allar helstu vindrastir sem heimsmynd veðurfræðinnar hefur að geyma. Því til viðbótar má greina ýmislegt. Þar ber hæst mikil og tíð óveður í vestlægum áttum yfir NA-Grænlandi.


Lilja Steinunn Jónsdóttir & Haraldur Ólafsson
Hitahvörf

Hitahvörf hafa verið greind í háloftamælingum yfir Keflavík. Algengast er að þau sé að finna í veðrahvörfum, við jörð og í 1-2 km hæð. Þau síðastnefndu eru einkar áhugaverð, vegna margvíslegra áhrifa þeirra. Í ljós kemur að þau eru algengust á sumrin, en sjaldgæf yfir háveturinn. Á sumrin eru þau að jafnaði nær jörðu en á vorin og haustin. Tilurð hithvarfanna í neðri hluta veðrahvolfsins er hulin nokkurri dulúð, en þó má í sumum tilvikum greina ólíkan uppruna loftmassa ofan og neðan hitahvarfanna og eins má í nokkrum tilvikum leiða líkur að því að viðamikið niðurstreymi geti hjálpað til við að mynda sum hitahvörf.

Nokkur ósamfella er í tíma í háloftagögnunum, m.a. árið 1998, 2002 og 2006. Það er afar óþægilegt og verður að laga.